ទិដ្ឋភាពទូទៅនៃបញ្ហាស្តីពីសិទ្ធិទទួលបានការជំនុំជម្រះដោយយុត្តិធម៌

ក្នុងសំណុំរឿង០០២/០១

ច្បាប់ស្តីពីការបង្កើតអង្គជំនុំជម្រះវិសាមញ្ញក្នុងតុលាការកម្ពុជា[i] បានកំណត់ថា តុលាការនេះ ត្រូវតែគោរព តាមបទដ្ឋាន​ដែលមាន​ចែង​ក្នុង​អនុសញ្ញាអន្តរជាតិរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ស្តីពីសិទ្ធិពលរដ្ឋ និងនយោបាយ (ICCPR) ហើយជាទូទៅ ត្រូវបានស្គាល់ថា ជាសិទ្ធិ​ទទួលបាន​ការ​ជំនុំជម្រះដោយយុតិ្តធម៌  ដើម្បីការពារជន ជាប់ចោទ​ដែលប្រព្រឹត្តបទឧក្រិដ្ឋ ពីការផ្តន្ទាទោសដោយគ្មាន​មូលដ្ឋាន​ច្បាប់​ច្បាស់​​លាស់[ii]។ សិទ្ធិទាំងនេះ រួម មាន សិទ្ធិទទួលបានការជំនុំជម្រះដោយយុត្តិធម៌ និងជាសាធារណៈ ពីសំណាក់តុលាការដែល​មាន​សមត្ថ​កិច្ច មានឯករាជ្យភាព និងមិនលម្អៀង ដែលត្រូវបានចែងដោយច្បាប់។ សិទ្ធិរបស់ជនជាប់ចោទ  ក៏បានរាប់បញ្ចូល ផងដែរនូវសិទ្ធិ​ទទួល​បានសច្ចធារណ៍នៃនិរទោស (ការសន្មតជាមុនថាគ្មានទោស) រហូតដល់មានការបង្ហាញ ឱ្យឃើញថាមានពិរុទ្ធភាព សិទ្ធិទទួលបាន​ជំនួយមេធាវី  និងសិទ្ធិមានពេលវេលាគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីរៀបចំជាមួយ មេធាវីការពារក្តីរបស់ខ្លួន សិទ្ធិទទួលបានការជំនុំជម្រះដោយ​គ្មាន​ការ​ពន្យារពេល សិទ្ធិមានវត្តមានក្នុងសវនាការ និងសាកសួរសាក្សី និងសិទ្ធិមិនត្រូវបានបង្ខំឲ្យផ្តល់សក្ខីកម្មដាក់បន្ទុកមកលើខ្លួនឯង គំនូស​តារាង​ខាងក្រោមនេះ បានរៀបរាប់ពីសិទ្ធិមួយចំនួន ដែលត្រូវបានជួបប្រទះញឹកញាប់បំផុតនៅក្នុងសំណុំរឿង០០២/០១ ដែលមាន​ជនជាប់​ចោទ នួន ជា និង ជនជាប់ចោទ ខៀវ សំផន

សម្រាប់គំនូសតារាង ដែលរៀបរាប់ពីបញ្ហាមូលដ្ឋានស្តីពីសិទ្ធិទទួលបានការជំនុំជម្រះ​ដោយយុត្តិធម៌ក្នុងសំណុំ រឿង០០២/០១ សូមមេត្តាស្វែងរកគំនូសតារាងដែលបង្កើតឡើងដោយគម្រោងផ្តួចផ្តើមយុត្តិធម៌អន្តរជាតិប្រចាំ អាស៊ី (AIJI) តាមរយៈការតភ្ជាប់នេះ៖ AIJI – Fair Trial Rights – Khmer Chart

ប្រភពច្បាប់ដែលពាក់ព័ន្ធនៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា៖

—-

Overview of  Fair Trial Rights Issues

in Case 002/01

The Law on Establishment of the ECCC [i] determined that the Court shall follow the standards established by the UN International Covenant for Civil and Political Rights (ICCPR), commonly known as fair trial rights that protect those Accused of committing crimes from arbitrary convictions.[ii] These rights include the right to a fair and public hearing by a competent, independent and impartial tribunal established by law. They also include the right of an Accused person to be presumed innocent until proven guilty, the right to have a legal counsel, and the right to have adequate facilities to prepare with the counsel his or her own defense, the right to be tried without undue delay, the right to be present in his or her own presence and examine witnesses, and the right not to be compelled to testify against himself or herself.  The chart below lists the rights that were most frequently problematic over the course of Case 002/01 with accused Nuon Chea and Khieu Samphan.

For a chart outlining basic issues with fair trial rights in Case 002/01, please see AIJI’s chart here: AIJI – Fair Trial Rights at the ECCC.

[i] Available here, The Law on the Establishment of the Extraordinary Chambers

[ii] The Extraordinary Chambers shall exercise their jurisdiction in accordance with international standards of justice, fairness and due process of law, as set out in Articles 14 and 15 of the 1966 International Covenant on Civil and Political Rights, to which Cambodia is a party. In the interest of securing a fair and public hearing and credibility of the procedure, it is understood that representatives of Member States of the United Nations, of the Secretary-General, of the media and of national and international non-governmental organizations will at all times have access to the proceedings before the Extraordinary Chambers. Any exclusion from such proceedings in accordance with the provisions of Article 14 of the Covenant shall only be to the extent strictly necessary in the opinion of the Chamber concerned and where publicity would prejudice the interests of justice.

Posted by: AIJI Trial Monitor | March 3, 2014

Khmer Translations, KRT Monitor Issues 31-40

បញ្ជីរបាយការណ៍ប្រចាំសប្តាហ៍របស់អ្នកឃ្លាំមើលសាលាក្តីខ្មែរក្រហម

ស្តីពីសវនាការខ្មែរក្រហម លេខ ៣១ ដល់លេខ ៤០ ជាភាសាខ្មែរ

ក្នុងការស្មានទុកជាមុននៃសាលក្រមសម្រេចសេចក្តីលើសំណុំរឿង០០២ ដំណាក់កាលទី១ (សំណុំរឿង​០០២​/០១) ដែលនឹងអាចចេញ​នៅ​ក្នុង​អំឡុង​ពេលពាក់កណ្តាលឆ្នាំ២០១៤ ខាងមុខនេះ ក្រុមការងារឃ្លាំមើល​សាលា​ក្តីខ្មែរក្រហមនៃ​ គម្រោង​ផ្តួច​ផ្តើម​យុត្តិធម៌អន្តរ ជាតិប្រចាំអាស៊ី (AIJI) នឹងធ្វើការចុះផ្សាយជារៀង​រាល់​ខែ​នូវ​របាយ​ការណ៍ប្រចាំសប្តាហ៍ចំនួន១០ ជា​ភាសា​ខ្មែរ។ របាយ​ការណ៍របស់ពួក​យើង​ បានលើកឡើងអំពីការផ្តល់​ សក្ខី​កម្ម ក៏ដូចជាបញ្ហានីតិវិធីច្បាប់ និង​បញ្ហាការ​នៃ​គ្រប់គ្រងសវនាការ ដែលបានធ្វើឡើងជារៀងរាល់សប្តាហ៍ នៅ​ក្នុង​កិច្ចដំណើរការនីតិវិធីជំនុំជម្រះលើសំណុំរឿង០០២/០១។

របាយការណ៍ប្រចាំសប្តាហ៍ចាប់ពីលេខ ៣១ ដល់លេខ ៤០ បានរាយការណ៍ចាប់ពីថ្ងៃទី០៦ ខែ​សីហា រហូត​ដល់ ថ្ងៃទី១៩ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០១២។ នៅក្នុងអំឡុងពេលដប់សប្តាហ៍ដែល​បានរាយ​ការណ៍ជូនដោយរបាយ​ការណ៍​​ទាំងដប់លេខនេះ អង្គជំនុំជម្រះ បានខិតខំប្រឹង ប្រែងដើម្បីរក្សាកិច្ចដំណើរការនីតិវិធីឲ្យប្រព្រឹត្ត​ទៅ​តាម​ពេល​វេលាប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព ទោះបីជាមានការរំខានមួយចំនួនបានកើតមាន ឡើងក៏ដោយ ដោយ​សារ​តែ​បញ្ហា​សុខភាពរបស់ជនជាប់ចោទ ជាពិសេស ទៅលើបញ្ហាសុខភាពរបស់ជនជាប់ចោទលោក អៀង សារី (ជា ឧទាហរណ៍ សូមលើរបាយការណ៍លេខ ៣៦ ចុះខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១២)។ ទោះបីជាយ៉ាងនេះក្តី កិច្ចដំណើរការ នីតិ​វិធី បានចាប់ផ្តើមសវនាការ លើភស្តុតាង ស្តីពីផ្នែកទីបីនៃសំណុំរឿង០០២/០១ (សូមមើលរបាយការណ៍ លេខ​៣៨) ដែលបានបង្ហាញពីផ្នែកជាច្រើននៃដីកាដំណោះ ស្រាយ ពាក់ព័ន្ធទៅនឹងរចនាសម្ព័ន្ធយោធា និងការ បំផ្លាស់​ទី​លំនៅប្រជាជន។ ក្នុងរបាយការណ៍លេខ ៣៩ មានការបង្ហាញពីការដាក់ បញ្ចូលនូវសំណុំរឿង ទួលពោធិ៍ជ្រៃ ទៅ​ក្នុង​សំណុំរឿង០០២/០១។ ជាលទ្ធផល សវនាការលើភស្តុតាងជាឯកសារ ត្រូវបានរៀបចំ ឡើង ដើម្បីស្តាប់​​ពី​ប្រធាន​បទទាំងនេះ (សូមមើលរបាយការណ៍លេខ ៣៨, ៣៩ និង ៤០)។

ក្នុងអំឡុងពេលវេលាដែលបានរាយការណ៍ជូនដោយរបាយការណ៍ទាំងដប់លេខនេះ  សាក្សី និងដើម​បណ្តឹង រដ្ឋប្បវេណីជាច្រើរូប បាន មកផ្តល់សក្ខីកម្មអំពីផ្នែកទីពីរ និងទីបីនៃសំណុំរឿង០០២/០១។ មុននឹងជនជាប់​ចោទលោក អៀង សារី ត្រូវបានបញ្ជូនមកសម្រាក ព្យាបាលនៅមន្ទីរពេទ្យ អង្គជំនុំជម្រះ បានស្តាប់សក្ខីកម្ម សាក្សី​ដែលជាអ្នកធ្លាប់បានបម្រើការងារឲ្យក្រសួងការបរទេសកន្លងមក មានដូចជា​៖ លោក សួង ស៊ីគឿង និងលោក អ៊ុង ថុងហឿង (សូមមើលរបាយការណ៍លេខ ៣១​ និង ៣១)។ សាក្សីដែលមកពីក្រសួង ឃោសនាការ ក៏បាន​មកផ្តល់សក្ខីកម្មនៅចំពោះមុខអង្គជំនុំជម្រះផងដែរ មានដូចជា៖ អ្នកស្រី ស សៀក និង លោក គឹម វុន (សូម​មើល របាយការណ៍លេខ ៣៣)។ សាក្សី នង សុផង់ ដែលមកពីអង្គភាពដោះលេខកូដ សារទូរលេខ ក៏បានមក​បង្ហាញខ្លួនផងដែរនៅចំពោះមុខ អង្គជំនុំជម្រះ ហើយបានរៀបរាប់ពីនីតិវិធី និងរចនា សម្ព័ន្ធទំនាក់ទំនងការសម្ងាត់​របស់បក្សកុម្មុយនីស្តកម្ពុជា (របាយការណ៍លេខ ៣៤ ដល់ ៣៥)។ ទោះបីជាជន ជាប់ចោទលោក អៀង សារី​ បានមានជម្ងឺយ៉ាងណាក៏ដោយ  នៅសប្តាហ៍ដែលបានរាយការណ៍ជូនដោយ របាយការណ៍លេខ ៣៦​ បានបង្ហាញ​ពីការផ្តល់សក្ខីកម្មរបស់សាក្សី ជា សាយ ដែលជាជាងជួសជុលរថយន្ត ឲ្យបក្សកុម្មុយនីស្តកម្ពុជា ដោយសារ​តែ​ជន​ជាប់ចោទលោក អៀង សារី បានលះបង់សិទ្ធិក្នុងការតាមដានស្តាប់ សក្ខីកម្មរបស់​សាក្សីរូបនេះ។ ការផ្តល់សក្ខី​កម្ម​របស់សាក្សី នឹម សែម បានរាយការណ៍ជូនក្នុងរបាយការណ៍ លេខ ៣៧។ អ្នកស្រី បានផ្តល់សក្ខីកម្មស្តីពី​បទ​ពិសោធន៍​របស់អ្នកស្រីដែល ជាអ្នកចម្រៀង និងជាអ្នកអានសារ ព័ត៌មានឲ្យក្រសួងព័ត៌មាន និងឃោសនា​ការ​ក្នុង​របបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ។ សាក្សី ខៀវ អេន ដែលធ្លាប់បាន បម្រើការងារនៅក្នុងក្រសួងដូចគ្នាខាងលើនេះ បានមកផ្តល់សក្ខីកម្មនៅក្នុងសប្តាហ៍ដែលបានរាយការណ៍ជូន ដោយរបាយការណ៍លេខ ៣៨។ លោក មាស វឿន ដែលជាសាក្សីដំបូងគេមកផ្តល់សក្ខីកម្មស្តីពីផ្នែកទីបីនៃ សំណុំរឿង០០២/០១ បានផ្តល់សក្ខីកម្មក្នុង សប្តាហ៍ដែល​បានរាយការណ៍ជូនដោយ របាយការណ៍លេខ ៣៨ និងលេខ ៣៩។ គាត់បានផ្តល់សក្ខីកម្ម ស្តីពីបទពិសោធន៍​របស់​គាត់នៅ ក្នុងកងទ័ពបដិវត្តន៍កម្ពុជា រួមទាំងនៅ ពេលដែលគាត់បានបម្រើការជាមេបញ្ជាការរងកងពលក្នុង​ភូមិ​ភាគបស្ចិម។ រីឯដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី ដែលបាន ចូលខ្លួននៅចំពោះមុខអង្គជំនុំជម្រះក្នុងអំឡុងពេលដូចគ្នាខាង​លើនេះ គឺលោក អែម អឿន ដែលបានរៀបរាប់ ពីការអនុវត្តន៍ផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រក្នុងអំឡុងពេលនៃរបបកម្ពុជាប្រជា​ធិបតេយ្យ (របាយការណ៍លេខ ៣៣ ដល់លេខ ៣៤) ហើយនិងអ្នកស្រី យឹម សុវណ្ណ ដែលបានមកផ្តល់សក្ខីកម្ម​ស្តីពីបទពិសោធន៍របស់អ្នកស្រីក្នុងអំឡុងពេល ក្រុមគ្រួសាររបស់អ្នកស្រីត្រូវបានជម្លៀសចេញពីទីក្រុង ភ្នំពេញ ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៧៥ ហើយនិងការជម្លៀសចេញពីខេត្ត កណ្តាលក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦ (របាយការណ៍លេខ ៤០)។ លើសពីនេះ​ទៅទៀត ជនជាប់ ចោទលោក នួន ជា ត្រូវ បានអនុញ្ញាតឲ្យមានឱកាសក្នុងការបញ្ចេញមតិយោបល់ក្នុងសវនាការ ដើម្បីបញ្ជាក់ពីផ្នែកមួយចំនួននៃដីកា ដំណោះស្រាយ ដែលត្រូវបានអានដោយអង្គជំនុំជម្រះ (របាយការណ៍លេខ ៣៩) ។

បញ្ហានីតិវិធីផ្លូវច្បាប់មួយចំនួនកាលពីសប្តាហ៍មុនៗ បានបន្តកើតមានឡើងក្នុងអំឡុងពេលដប់សប្តាហ៍​នេះ។ ជា ឧទាហរណ៍ បញ្ហាលើ នីតិវិធីត្រឹមត្រូវដើម្បីប្រើប្រាស់ឯកសារដែលកំពុងសួរដេញដោលសាក្សី (របាយ​ការណ៍ លេខ ៣២, ៣៣, ៣៥​ និង ៣៩) នៅតែស្ថិតក្រោមការ ពិភាក្សាដេញដោល ទោះបីជាធ្លាប់មានសេចក្តី​សម្រេច​ពីមុន ចុះខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១២ ដែលបានបញ្ជាក់ពីវិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់ឯក សារក្នុងបរិបទនេះក៏​ដោយ។ បញ្ហាលើគុណភាពនៃបទសម្ភាសន៍របស់ការិយាល័យសហចៅក្រមស៊ើបអង្កេត ក៏ត្រូវបានលើកឡើង​ផងដែរ (របាយការណ៍លេខ ៣៣, ៣៥ ,៣៧ និង ៣៩)។ នៅក្នុងរបាយការណ៍លេខ ៣១ ដែលរាយការណ៍ពី​ការ​ធ្វើ​សំណើ​អនុ​លោម​តាមវិធានផ្ទៃ ក្នុង ៣៥ ស្តីពីការជ្រៀតជ្រែកក្នុងកិច្ចការរដ្ឋបាលរបស់អង្គជំនុំជម្រះនោះ អង្គជំនុំ ជម្រះ បានច្រាលចោលចំពោះបណ្តឹងដែលពាក់ព័ន្ធនឹង សេចក្តីថ្លែងការណ៍ចោទប្រកាន់មកលើមន្ត្រីរាជ​រដ្ឋា​ភិបាល​ដែលបានចុះផ្សាយតាមរយៈសារព័ត៌មាន។ មានបញ្ហានីតិវិធីដ៏គួរឲ្យចាប់ អារម្មណ៍មួយ អាចស្វែង​រក​ក្នុង​​របាយការណ៍លេខ ៣២ ​ដែលបានបង្ហាញពីរបៀបដែលអង្គជំនុំជម្រះគួរតែមានប្រតិកម្ម នៅពេលដែលមាន​សាក្សីណាម្នាក់ (ដូចជាក្នុងករណី សាក្សី ភី ភួន) ក្រោយពីបានផ្តល់សក្ខីកម្មក្នុងសវនាការ បានផ្តល់សេចក្តី ថ្លែង​ការណ៍លើសក្ខីកម្មរបស់ ពួកគាត់ជាសាធារណៈ (តាមរយៈការធ្វើបទសម្ភាសន៍ តាមសារព័ត៌មានជា ដើម)។ របាយ​ការណ៍លេខ ៣៤ បានពិភាក្សាជាពិសេសលើ បញ្ហានៃការចូលរួមរបស់ដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី រួមទាំងលើ​ការទាមទារសំណង ការប្រើប្រាស់ឯកសារ និងសិទ្ធិនៅស្ងៀមសាត់របស់ដើម បណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី ណាម្នាក់។

បញ្ជីរបាយការណ៍ពីលេខ ៣១ ដល់លេខ ៤០ នេះ សូម​ស្វែង​រក​​តាមការតភ្ជាប់ខាងក្រោម៖

Index of AIJI KRT Trial Monitor Weekly Report Issue 31-40 in Khmer

Posted by: AIJI Trial Monitor | February 26, 2014

Countdown to Case 002/02: 11 February 2014 Trial Management Meeting Report

On the 20th of December 2013, Trial Chamber President Nil Nonn issued a memorandum concluding that proceeding with the existing panel of judges to oversee the proceedings for Case 002/02 would prove more expeditious than appointing a whole new bench, though he acknowledged reservations about the legality of either approach.[i]  Heeding the Supreme Court Chamber’s direction that evidentiary hearings in Case 002/02 should begin as soon as possible after the closing statement of Case 002/01, President Nil Nonn released a tentative Workplan on 24 December 2013, asking the parties to prepare their submissions on the scope for Case 002/02.[ii]

In response to this Workplan, the Khieu Samphan Defense team filed a written submission on 5 January 2014 that asked the Chamber to wait until the final verdict is reached in Case 002/01 before beginning the proceedings in the second trial.[iii] The Office of Co-Prosecutors, the Defense team for Nuon Chea, and the Civil Party Lawyers all contested this submission.

On 7 February 2014, The Trial Chamber issued a memo[iv] to schedule a Trial Management Meeting (TMM) on 11 February 2014. The meeting was called to address two points: the general response to Khieu Samphan’s Defense team’s submission on postponing Case 002/02 proceedings until the final verdict,[v] and the response to parties’ submissions on scope for Case 002/02.[vi]

Read the report in English: TMM Report – 11 February 2014


[i] President of the Trial Chamber. “President’s Memorandum on the Proposal to Appoint a Second Panel of the Trial Chamber to Try the Remaining Charges in Case 002” (20 December 2013) E301/4. Par. 4, 7. [hereinafter PRESIDENT MEMO]. [ii] PRESIDENT MEMO [iii] Nuon Chea Defense Team. “Nuon Chea’s Response To Trial Chamber’s Request For Submissions Concerning The Scope Of Case 002/02” (31 January 2014). E301/5/4 [hereinafter, NC SCOPE]. par. 2 [iv] President Trial Chamber. “Adversarial hearing prior to commencement of evidentiary hearing in Case 002/02 (11 February 2014)” (7 February 2014), E301/9. [v] Khieu Samphan Defense Counsel’s Submission re Scope of Case 002/02 (waiting for English translation) [hereinafter KS SCOPE]. [vi] Submissions: NC SCOPE; Office of Co-Prosecutors. “Co-Prosecutors’ Submission re Scope of Case 002/02” (31 January 2014). E301/5/1 [hereinafter OCP SCOPE]; Civil Party lawyers. “Civil Parties’ Submission re Scope of Case 002/02” (31 January 2014). E301/5/3 [hereinafter CP SCOPE]; KS SCOPE.
Posted by: AIJI Trial Monitor | February 10, 2014

Online Resources for Legal Students in Cambodia

During outreaches, AIJI engages with law students who are often doing research on legal issues in Cambodia. We compiled a list of relevant online sources for those seeking more information on national and international law generally, as well as specific resources on Cambodian law.

Statutory Law

International Law

Cambodian Case Law

Secondary Sources

Journal Articles:

Library Databases:

Dictionaries:

List compiled by Gemma Chew

Posted by: AIJI Trial Monitor | February 10, 2014

Understanding the Separation of Powers in Cambodia

Article 51 of the Cambodian Constitution holds that the legislative, executive, and judicial powers in Cambodia shall be separate. In theory, this separation of powers is intended to place checks and balances on the different branches of government, separating the areas of responsibility and governance in order to minimize the power of any one branch. Additionally, mass media is often included as the “fourth estate” or fourth branch, because the press checks the other branches of government by demanding transparency, allowing for the healthy functioning of democracy.  AIJI produced a summary chart of the separation of powers in Cambodia today, highlighting the role & function of the branches as well as their positive and negative practices.   

See the chart in full here: Separation of Powers in Cambodia 

Aiji.Separation of Powers

 

Chart authored by Melanie Hyde & Francisca Gilmore

Posted by: AIJI Trial Monitor | February 10, 2014

Understanding Rule of Law in Cambodia

Rule of Law is a principle of governance that, according to the UN’s Report of the Secretary General on the Rule of Law, guarantees that a nation’s government, institutions and people are “accountable to laws that are publicly promulgated, equally enforced and independently adjudicated, and which are consistent with international human rights norms and standards” (http://www.un.org/en/ruleoflaw/). Proper rule of law demands that no one person or institution is above the law, demanding accountability and fairness that would protect people from arbitrary or corrupt judicial or governmental systems.

A summary chart of the doctrine and its interpretation in the Cambodian legal system follows below. For a PDF copy, see here: ROL Chart.

DEFINITIONS

Citizens and those who govern them should obey the law so that no one is above the law. It is a requirement that there be institutional checks and balances built into government to prevent tyranny and

counteract politicization.

Nadia Nedzel, ‘The Rule Of Law: Its History And Meaning In Common Law, Civil Law, and Latin American Judicial Systems’ 10 Richmond Journal of Global Law & Business 58.
1) A citizen’s obligation to obey the law

(the law and order component), and
2) The government’s subservience

to the law (the limited government component)

Michel Rosenfeld, The Rule of Law and the Legitimacy of Constitutional

Democracy (2001), 74 Southern California Law Review 1307, 1335-36.

Organises how national authorities (executive, legislature, judicature and media) are exercised in order to protect individuals and hold everyone accountable under the law. The World Justice Project
http://worldjusticeproject.org/what-rule-law
“The government in all its actions is bound by rules fixed and announced beforehand – rules which make it possible to foresee with fair certainty how the authority will use its coercive powers in given circumstances and to plan one’s individual affairs on the basis of this knowledge” F.A. Hayek, The Road To Serfdom: Texts And Documents, 112 (Bruce Caldwell ed., Univ. of Chi. Press 2007) (1944).
Cambodian Law
Article 51:
“The Kingdom of Cambodia adopts a policy of Liberal Democracy and Pluralism”
“The Legislative, Executive, and the Judicial powers shall be separate.”
Cambodian Constitution

EXECUTIVE POWER à Checks Judiciary

Article 91:
“The deputies and the Prime Minister shall have the right to initiate legislation.

The deputies shall have the right to propose any amendments to the laws, but, the proposals shall be unacceptable if they aim at reducing public income or increasing the burden on the people.

Cambodian Constitution
Article 7:
The Executive is the Council of Ministers which is the Royal Government of Cambodia. It shall be led by one Prime Minister and not by the King.
Cambodian Constitution
Article 2:
Executive checks Judiciary by sending one member of the Ministry of Justice to the SCM
Law on Organization and Function of the Supreme Council of Magistracy
http://www.cambodiainvestment.gov.kh/law-on-the-organization-and-function-of-the-supreme-council-of-magistracy_941222.html

JUDICIAL POWER à Checks Media, Executive and Legislature

Article 136:
“The Constitutional Council shall have the duty to safeguard the respect for the Constitution, to interpret the Constitution, and the laws passed by the Assembly and examined by the Senate.”
Cambodian Constitution
Article 39:
“Khmer citizens shall have the right to denounce, make complaints or file claims against any breach of the law by state and social organs or by members of such organs committed during the course of their duties. The settlement of complaints and claims shall be the competence of the courts.”
Cambodian Constitution
Article 129:
Trials shall be conducted in the name of the Khmer citizens in accordance with the legal procedures and laws in force.

Only judges shall have the right to adjudicate. A judge shall fulfil this duty with strict respect for the laws, wholeheartedly and conscientiously.

Cambodian Constitution
Article 19:
Court asks Constitutional Council to check the constitutionality of laws
Law on the Constitutional Council
Judiciary checks media through the application of Press Law, Civil Law and Criminal Law  

LEGISLATIVE POWER à Checks Judiciary

Article 135:
Legislation makes specific laws about the role and function of the Judiciary, Statute on Judges, Law on Supreme Council of Magistracy

Cambodian Constitution

MEDIA POWER à Checks Judiciary, Legislature and Executive

Article 19:
Media checks judiciary by attending public court hearings, reporting and giving critical comments about them.
ICCPR
Article 41:
“Khmer citizens shall have freedom of expression, press, publication and assembly. No one shall exercise this right to infringe upon the rights of others, to effect the good traditions of the society, to violate public law and order and national security.

The regime of the media shall be determined by law”

Cambodian Constitution

Chart authored by Yumna Arif.

Posted by: AIJI Trial Monitor | February 7, 2014

Khmer Translations, KRT Monitor Issues 21-30

បញ្ជីរបាយការណ៍ប្រចាំសប្តាហ៍របស់អ្នកឃ្លាំមើលសាលាក្តីខ្មែរក្រហម

ស្តីពីសវនាការខ្មែរក្រហម លេខ២១ ដល់លេខ៣០ ជាភាសាខ្មែរ

     ក្នុងការស្មានទុកជាមុននៃសាលក្រមសម្រេចសេចក្តីលើសំណុំរឿង០០២ ដំណាក់កាលទី១ (សំណុំរឿង​០០២​/០១) ដែលនឹងអាចចេញ​នៅ​ក្នុង​អំឡុង​ពេលពាក់កណ្តាលឆ្នាំ២០១៤ ខាងមុខនេះ ក្រុមការងារឃ្លាំមើល​សាលា​ក្តីខ្មែរក្រហមនៃ​ គម្រោង​ផ្តួច​ផ្តើម​យុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ប្រចាំអាស៊ី (AIJI) នឹងធ្វើការចុះផ្សាយជារៀង​រាល់​ខែ​នូវ​របាយ​ការណ៍ប្រចាំសប្តាហ៍ចំនួន១០ ជា​ភាសា​ខ្មែរ។ របាយ​ការណ៍របស់ពួក​យើង​ បានលើកឡើង​អំពី ការផ្តល់​សក្ខី​កម្ម ក៏ដូចជាបញ្ហានីតិវិធីច្បាប់ និង​បញ្ហាការ​នៃ​គ្រប់គ្រងសវនាការ ដែលបានធ្វើឡើងជារៀងរាល់ សប្តាហ៍ នៅ​ក្នុង​កិច្ចដំណើរការនីតិវិធីជំនុំជម្រះលើសំណុំរឿង០០២/០១។

     របាយការណ៍ប្រចាំសប្តាហ៍ចាប់ពីលេខ ២១ ដល់លេខ ៣០ បានចំណាយរយៈពេលចាប់ពីថ្ងៃទី៣០ ខែ​មេសា រហូត​ដល់ថ្ងៃទី២ ខែសីហា ឆ្នាំ២០១២ ហើយជាអាទិ៍ របាយការណ៍ទាំងដប់នេះ បានគ្របដណ្តប់លើ​ប្រធាន​បទស្តីពីសវនាការស្តាប់សក្ខីកម្មសាក្សី ដែលពាក់ព័ន្ធនឹង សំណុំរឿង ០០២/០១ លើកលែងតែរបាយ ការណ៍​លេខ ២៣ ដែលពុំមានសវនាការស្តីសក្ខីកម្មសាក្សីនោះទេ ដោយសារតែស្ថានភាពសុខ ភាពរបស់ជន ជាប់ចោទ។ របាយការណ៍លេខ ២១ បានបង្ហាញឲ្យឃើញពី ការបន្តផ្តល់សក្ខីកម្មរបស់សាក្សីលោក សាឡុត បាន និងពីការ​ចាប់​ផ្តើមផ្តល់សក្ខីកម្មរបស់សាក្សី​លោក ពាន ឃាន ។ សាក្សីលោក សាឡុត បាន ជាក្មួយ ប្រុសរបស់លោក ប៉ុល ពត ដែលគាត់បានកាន់ មុខតំណែងជាច្រើននៅក្នុងសម័យខ្មែរក្រហម រីឯសាក្សីលោក ពាន ឃាន ធ្លាប់បាន​បម្រើ​ការ​ក្នុងបក្សកុម្មុយនីស្តកម្ពុជា ដោយបានធ្វើជា អតីតជំនួយការឲ្យលោក កុយ ធួន។ របាយការណ៍លេខ ២២ ដែល​បានបង្ហាញពីកិច្ចដំណើរការនីតិវិធីត្រឹមតែមួយថ្ងៃប៉ុណ្ណោះនោះ បានបង្ហាញឲ្យ ឃើញពីការបន្តផ្តល់សក្ខីកម្ម​របស់សាក្សី​ ពាន ឃាន ។ ចំណែកឯ របាយការណ៍លេខ ២៣ ពុំមានសវនាការ លើភស្តុតាងនោះទេ ដោយ​សារ​តែបញ្ហាសុខភាពរបស់ជនជាប់ចោទលោក អៀង សារី ក៏ប៉ុន្តែ អង្គជំនុំជម្រះ បានស្តាប់សក្ខីកម្មរបស់លោក​វេជ្ជ​បណ្ឌិត លឹម ស៊ីវុត្ថា ស្តីអំពីលក្ខខណ្ឌសុខភាពរបស់ជនជាប់ចោទលោក អៀង សារី វិញ។ ចំពោះរបាយការណ៍​លេខ ២៤ បានបង្ហាញពីការសួរ សំណួរដេញដោលសាក្សី នី កន ដែលជាប្អូនប្រុសបង្កើតរបស់លោក សុន សេន ដោយបានមកផ្តល់សក្ខីកម្ម ស្តីពីបទពិសោធន៍របស់ គាត់ដែល ធ្លាប់ធ្វើជាអ្នកឃោសនាឲ្យចលនាបដិវត្តន៍។ សាក្សី សគឹម ល្មុត ក៏បានមកបញ្ជាក់ពីសក្ខីកម្មរបស់គាត់ផងដែរ នៅសប្តាហ៍ ដដែលនេះ ស្តីពីបទពិសោធន៍របស់​គាត់​ដែល​ធ្លាប់​ធ្វើជានាយករងនៃធនាគារជាតិក្នុងអំឡុងពេល សម័យកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ។ របាយ ការណ៍លេខ ២៥ បានបង្ហាញឲ្យឃើញពីការបន្តផ្តល់សក្ខីកម្មរបស់សាក្សី សគឹម ល្មុត និងពីការចាប់ផ្តើមផ្តល់​សក្ខីកម្មរបស់សាក្សី​លោក សៅ សារុន ។ សាក្សី សៅ សារុន ធ្លាប់បាន បម្រើការជាលេខាតំបន់១០៥។ ដោយសារ​តែស្ថាន​ភាព​សុខ​ភាព​របស់គាត់ ការសួរសំណួរ ដេញដោលសាក្សី សៅ សារុន ត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរជាមួយនឹងសាក្សី ខឹម ងន ដែល​ធ្លាប់​បានបម្រើការងារក្នុងក្រសួងការបរទេសនៃ របបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ។​ សក្ខីកម្មរបស់ពួកគាត់ទាំងពីរ បាន​បន្ត​រហូតដល់សប្តាហ៍បន្ទាប់ ដែលត្រូវបាន បង្ហាញក្នុងរបាយការណ៍លេខ ២៦។ អង្គជំនុំជម្រះ ក៏បាន​បន្តស្តាប់​សក្ខី​កម្ម​របស់សាក្សីម្នាក់ទៀតផងដែរ គឺ លោក អឿន តាន ដែលបានបម្រើការជានិរសារ (អ្នកនាំសារ) និង​ជា​កង​អង្គរក្ស ឲ្យលោក ប៉ុល ពត។ របាយការណ៍លេខ ២៧ បានបង្ហាញពីសក្ខីកម្មរបស់សាក្សីលោក យុន គីម និង​លោក ខៀវ នៅ ​ដែលសក្ខី កម្មរបស់ពួកគាត់ទាំងពីរមានលក្ខណៈខុសប្លែកពីសាក្សីដទៃទៀត ដោយមិនត្រូវបាន​កំណត់​ទៅ​តាម​ផ្នែក​​ជាក់ លាក់ណាមួយនៃការជំនុំជម្រះក្តីឡើយ ក៏ប៉ុន្តែ រាល់ខ្លឹមសារទាំងអស់​ត្រូវស្ថិតនៅក្នុងដីកា​ដំណោះ​ស្រាយនៃ សំណុំរឿង០០២ នេះ។ លោក យុន គីម ធ្លាប់ធ្វើជា មេឃុំ រីឯលោក ខៀវ នៅ ដែលជា​អតីតព្រះសង្ឃបាន ក្លាយជាប្រធានផ្នែកដឹកជញ្ជូនពាណិជ្ជកម្មនៅភូមិភាគនិរតី នៅក្រោមការគ្រប់គ្រង របស់ តា ម៉ុក ។  របាយ ការណ៍លេខ ២៨ និងលេខ ២៩ បានបង្ហាញពីការផ្តល់សក្ខីកម្មរបស់សាស្ត្រាចារ្យ ដេវីដ ឆេនដ៍ល័រ ជាអ្នក មានចំណេះដឹងខ្ពង់ខ្ពស់ ផ្នែកប្រវត្តិសាស្ត្រប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសនៅសម័យខ្មែរក្រហម។ របាយ​ការណ៍​លេខ ២៩ ក៏បានបង្ហាញពីការតាំងសំណួររបស់ជនជាប់ចោទលោក នួន ជា ទៅកាន់សាក្សីរូបនេះផងដែរ។ ក្នុង​របាយ​ការណ៍ដដែលនេះ ក៏មានបង្ហាញពីសក្ខីកម្មសង្ខេប​របស់សាក្សីលោក រ៉ចាម តុន ផងដែរ។ សាក្សីរូបនេះ ដែល​ត្រូវបានគេស្គាល់រហស្សនាមថាជា​ “ភី ភួន” និង “វី ជាម”​ បានបម្រើការជាអង្គរក្ស និងនិរសារឲ្យ​ថ្នាក់ដឹក​​នាំ​ ជាន់​ខ្ពស់​នៃបក្សកុម្មុយនីស្តកម្ពុជា ហើយក្រោយមកបានក្លាយជា​មន្ត្រី​ជាន់ខ្ពស់ក្នុងក្រសួងការបរទេស។ សក្ខីកម្ម​របស់​គាត់ បានបញ្ចប់ក្នុងសប្តាហ៍នៃរបាយការណ៍លេខ ៣០។ របាយការណ៍លេខ ៣០ ក៏បានបង្ហាញ​ផងដែរ​ពី​សក្ខី​កម្មរបស់សាក្សី លោក សួង ស៊ីគឿន ។ សាក្សីរូបនេះ ក៏ធ្លាប់បានធ្វើិការក្នុងក្រសួងការបរទេស​ក្នុង អំឡុង​ពេល​នៃសម័យកម្ពុជាប្រធិបតេយ្យផងដែរ។

     ពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហានីតិវិធីច្បាប់ គ្រប់របាយការណ៍ចាប់ពីលេខ ២១​ ដល់លេខ ៣០ បានពិភាក្សាដេញ​ដោល​​ស្តីពី​ភស្តុតាងឯកសារ។ ការជំទាស់ និងការតាំងសំណួរដេញដោល ត្រូវបានលើកឡើងដោយភាគី ជុំវិញ​បញ្ហា​ ថាតើឯកសារដែល​មិនមានក្នុងសំណុំរឿង អាចត្រូវបានយកមកប្រើប្រាស់ នៅក្នុងការ​តាំងសំណួរដេញដោល​សាក្សី​ដែរឬទេ? ក៏មានការពិភាក្សាដេញដោលផងដែរ ថាតើសេចក្តីសង្ខេបចម្លើយសម្ភាសន៍ ដែល​ធ្វើឡើង ដោយ​ការិយា​ល័យសហចៅក្រមស៊ើប​អង្កេត បានសង្ខេបសក្ខីកម្មរបស់សាក្សី បានយ៉ាងត្រឹមត្រូវដែរឬទេ? ប្រសិនបើ​មិន​បាន​ត្រឹមត្រូវនោះទេ ថាតើប្រការ​បែ​បនេះ គួរតែធ្វើឲ្យឯកសារទាំងនោះមិនអាចទទួលយកបាន ដែរឬទេ? ក៏​នៅ​មានការពិភាក្សាដេញដោលផងដែរ ស្តីពីរបៀប​នៃការប្រើប្រាស់ឯកសារដែលបានមកពីការធ្វើ ទារុណកម្ម។ របាយ​ការណ៍ទាំងដប់នេះ ក៏បានបង្ហាញពីហេតុការ​ណ៍ជាច្រើនផងដែរ នៅពេលដែលក្រុម ការពារក្តី និងអង្គ​ជំនុំ​ជម្រះ​សាលាដំបូង ទំនងជាបានបង្ហាញពីការតទល់គ្នាទៅវិញទៅមក ​ដែលមានរៀបរាប់ ក្នុងរបាយការណ៍លេខ ២៤ ភាពស្វាហាប់ដាក់គ្នាទៅវិញទៅមកនេះ ប្រហែលជាអាចធ្វើ​ឲ្យ​មានហានិភ័យដល់ សិទ្ធិរបស់​ជនជាប់​ចោទ​ដើម្បី​ទទួលបានការការពារក្តីដោយប្រសិទ្ធភាព។ របាយការណ៍លេខ ២៧ បានបង្ហាញ ឲ្យឃើញពីការ​ផ្លាស់ប្តូរ​មួយ​​ដ៏មាន សារៈសំខាន់នៃនីតិវិធី ដែលអង្គជំនុំជម្រះបានសម្រេចថា ជនជាប់ចោទមិន អាច​ធ្វើសេចក្តីថ្លែង​ការណ៍​តប​ទៅសក្ខីកម្មរបស់សាក្សីបានឡើយ។ ប្រការបែបនេះ មានលក្ខណៈខុសគ្នាពីអ្វី ដែលបាន​អនុវត្តក្នុងសំណុំរឿង ០០១ ហើយបានបន្តអនុញ្ញាតឲ្យគោរពតាមការសម្រេច នេះក្នុងអំឡុងពេលនៃ ការផ្តល់សក្ខីកម្មរបស់ ឌុច ក្នុង​សំណុំ​​រឿង ០០២ ទៀតផង។

តារាងខាងក្រោមនេះ ជាការពណ៌នាដោយសង្ខេប​នៃ​របាយការណ៍នីមួយៗ និងការតភ្ជាប់ (Link):

Index of AIJI KRT Trial Monitor Weekly Report Issue 21-30 in Khmer

សូមទស្សនាវីដេអូស្តីពី “ការណែនាំពីសាលាក្តីខ្មែរក្រហម”http://www.tubechop.com/watch/1817121

អង្គជំនុំជម្រះវិសាមញ្ញក្នុងតុលាការកម្ពុជា (ហៅកាត់ថា សាលាក្តីខ្មែរក្រហម ឬ អ.វ.ត.ក) មានមុខងារជា តុលាការ​ “កូនកាត់” គំរូមួយ​ដែល​​មាន​ធាតុផ្សំ​ទាំងច្បាប់ជាតិ និង​អន្តរជាតិ ដើម្បីកំណត់ពីកិច្ចដំណើរការនីតិវិធី សវនាការ។​ សេចក្តីណែនាំយ៉ាង​សង្ខេប​ស្តីពី ​អ.វ.ត.ក​ ដែល​ជា​តុលាការ​ “កូន​កាត់”​ ​​នេះ អាចស្វែងរកបាននៅ លើគេហទំព័រ​ សូមចុចនៅទីនេះ ​រួមជាមួយនឹងការពន្យល់បន្ថែមពី​មូលហេតុ​ដែល​​គំរូ​​នៃ​តុលាការ​មួយនេះត្រូវ​បាន​ជ្រើសរើស សូមចុចនៅទីនេះ។ ទាក់ទងនឹងសំណួរបន្ថែម អ.វ.ត.ក បានផ្តល់ជាចម្លើយ សូមចុចនៅ ​ផ្នែក សំណួរចម្លើយ​។​ គម្រោងផ្តួចផ្តើមយុត្តិធម៌អន្តរជាតិប្រចាំអាស៊ី (AIJI) ​ក៏បានឆ្លើយនឹងសំណួរជាមូលដ្ឋាននានា ផងដែរ​ដែលទាក់ទងនឹង​ការ​បង្កើត​ និង​មុខ​ងារ​​របស់​តុលាការនេះដូចខាងក្រោម។

អ្វីទៅជាតុលាការអន្តរជាតិ?

នៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ យុត្តាធិការតុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិ (ជំពូកទី៧ នៃធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជា ជាតិ) បានអនុញ្ញាត​ឲ្យ​បង្កើត​តុលាការព្រហ្មទណ្ឌពិសេស មានដូចជា តុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិសម្រាប់ យូហ្គោស្លាវី ICTY (S/RES 827) នៅ​ក្នុងប្រទេស​យូហ្គោ​ស្លាវី (Yugoslavia) និងតុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរ ជាតិសម្រាប់រ៉្វាន់ដា ICTR (S/RES 955) នៅក្នុងប្រទេសវ៉្វាន់ដា (Rwanda) ដោយអង្គការសហប្រជាជាតិ (អ.ស.ប​-UN)។ ​តុលាការទាំងនេះ បានកំណត់យុត្តាធិការ​របស់ខ្លួនលើភាពជាក់លាក់នៃដែនដី​ ឧក្រិដ្ឋជន  ឧក្រិដ្ឋកម្មនានាដែល​មានចែងនៅ​ក្នុង​ច្បាប់​អន្តរជាតិ និងពេលវេលាដែលបានកើតឡើងក្នុងអតីតកាល ដែល ប្រការទាំងនេះជាមូលហេតុ​ ដែលតុលាការទាំងនេះត្រូវបានហៅថា ​តុលាការ​ពិសេស ។ ក៏​ប៉ុន្តែ តុលាការទាំង នេះ មានបញ្ហាលើភាពស្រប​ច្បាប់​ ដោយសារតែ​កិច្ចដំណើរការនីតិវិធី ត្រូវបានធ្វើឡើង​ដោយអវត្តមាននៃការ ចូលរួមរបស់​រដ្ឋ និងប្រជាជន​ ដែលជាទី​កន្លែងនៃឧក្រិដ្ឋកម្មបានកើតឡើង។ ​លើសពីនេះទៅទៀត​ តុលាការទាំង នេះ អាចត្រូវបានបង្កើតឡើងក្រោយ​ពេលអំពើនៃឧក្រិដ្ឋកម្មបានកើតមានឡើង ​ដោយ​ការប្រើប្រាស់​កម្លាំង ដែល មានចែងនៅក្នុងជំពូកទី៧នៃ ធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ ដោយមិនចាំបាច់ស្នើសុំការអនុញ្ញាតពីភាគីជាតិ​ ដែលនេះមាន​ន័យ​ថា រដ្ឋ​ដែលរងគ្រោះ មិនអាចឆ្លើយបដិសេធចំពោះការបង្កើតកិច្ចដំណើរការនីតិវិធីនេះបាន ឡើយ។​ នេះមានន័យថា តុលាការ​ទាំង​នេះ មិនសូវជាមានសារៈសំខាន់ចំពោះដំណើរការព្យាបាលរបួសដ៏មាន ប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ជនរងគ្រោះនោះទេ ដោយហេតុថាច្បាប់របស់ប្រជា​ជន​ដែល​រ​ង​គ្រោះ​ទាំងនោះមិនត្រូវបាន យកមកប្រើប្រាស់។ ម្យ៉ាងវិញទៀត តុលាការព្រហ្ម​ទណ្ឌអន្តរជាតិ​ ​(ICC)​ ក៏ជាតុលាការអចិន្ត្រៃយ៍​មួយដែល មានទីតាំងឆ្ងាយពីកន្លែង​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​ ហើយធនធាន​ និងយុត្តាធិ​ការរបស់ខ្លួនក៏មានកំណត់ផងដែរ។

តើអ្វីទៅជា “តុលាការកូនកាត់” ?

ដើម្បីជៀសវាងបញ្ហានៃតុលាការពិសេស សហគមន៍អន្តរជាតិ បានចាប់ផ្តើមធ្វើការងារលើទស្សនាទានស្តីពី “តុលាការកូនកាត់” ដែល​តុលា​​ការ​នេះជាការរូមបញ្ចូលគ្នានៃទិដ្ឋភាពច្បាប់ជាតិ និងច្បាប់អន្តរជាតិ។ ដំបូង ឡើយ តុលាការទាំងនេះ ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្រោម​កិច្ច​សហ​​ប្រតិបត្តិការរវាងអង្គការសហប្រជាជាតិ និងរដ្ឋ អធិបតេយ្យភាព ជាទូទៅតាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀង  ដោយមិនប្រើប្រាស់កម្លាំងទេ។ ដូច​គ្នា​​ទៅ​នឹង​តុលាការដទៃ ទៀតដែរ តុលាការនេះមានយុត្តាធិការលើប្រធានបទជាក់លាក់ ក៏ប៉ុន្តែអាចធ្វើការចោទប្រកាន់លើបុគ្គល​ទាំង ឡាយ​ណាទាំង​នៅក្រោមច្បាប់ជាតិ និងច្បាប់អន្តរជាតិ​ ដូចដែលបានកំណត់ក្នុងវិធាននីតិវិធី​ (ជាញឹកញាប់ ជា​ការបញ្ចូល​គ្នានៃ​យុត្តិ​សាស្ត្រ​ជាតិ និងអន្តរជាតិ)។ លើសពីនេះទៅទៀត បុគ្គលិកនៃតុលាការទាំងនេះ ត្រូវបាន តែតាំង ឬចាត់​តាំង និងប្រាក់បៀវត្សរ៍របស់បុគ្គលិក​នឹងត្រូវ​ចំណាយ​ដោយភាគីទាំង​ពីរ ទាំងជាតិ និងអន្តរជាតិ។​ ការចូលរួមពីភាគីជាតិ និងអន្តរជាតិ​ គឺមានគោលបំណងដើម្បីធ្វើឲ្យ​ការ​ជំនុំ​ជម្រះ​ក្តី​កាន់​តែមាន​ភាពស្របច្បាប់ ​និងជួយជំរុញលើកទឹកចិត្តឲ្យមានការចូលរួមកាន់តែច្រើនពីជនស៊ីវិល។ ឧទាហរណ៍នៃ “សាលា​ក្តីកូន​កាត់”​ ​នៅ ក្នុង​ប្រទេស​មួយចំនួន មានដូចជា៖ តុលាការពិសេសសម្រាប់សៀរ៉ាឡេអូន (Special Court for Sierra Leone)​ អង្គជំនុំ​ជម្រះ​ពិសេស​​សម្រាប់​តុលាការ​ស្រុកឌីលីក្នុងប្រទេសទីម័រខាងកើត​ (Special Panels of Dili District Court in Timor-Leste) ​និងតុលា​ការ​ពិសេស​​សម្រាប់​ប្រទេស​លីបង់ (The Special Tribunal for Lebanon)

ទោះបីជា​ “តុលាការកូនកាត់” ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាជំហាននៃការច្នៃប្រឌិតថ្មីមួយសម្រាប់​កិច្ចដំណើរការនីតិ វិធីព្រហ្មទណ្ឌអន្តរ​ជាតិក៏​ដោយ​ ក៏នៅមានបញ្ហាសំខាន់ៗជាច្រើនទាក់ទងនឹងកិច្ចដំណើរការរបស់វាផងដែរ ដែល ជាសក្ខីភាព ​តុលាការនេះត្រូវបានបង្កើតឡើង​នៅក្នុង​ប្រទេស​​​កម្ពុជា​​។​ ក្នុងចំណោមបញ្ហាទាំងនោះ ​បញ្ហាទាក់ ទងនឹងការគ្រប់គ្រងទស្សនៈជាតិ ​និងអន្តរជាតិនៅពេលជាមួយគ្នា បានបង្ក​ឲ្យ​មាន​ភាពស្មុគស្មាញកាន់តែខ្លាំង ឡើង ដោយបង្កើតឲ្យមានជម្លោះកើតឡើងរវាងភាគីទាំងពីរ។ ​ជាងនេះទៅទៀត ការធានាឲ្យ​បាននូវ​ឯក​រាជ្យ​ភាព​យុត្តាធិការ នៅពេលដែលការបង្កើតប្រព័ន្ធតុលាការនេះឡើងដោយមានភាពមិនសូវរឹងមាំនោះ វាតែងតែជួប ប្រទះនឹង​ការ​លំបាក​ជា​ញឹក​ញាប់។

តើអ្វីទៅជាគោលគំនិតនៅពីក្រោយការបង្កើត អ.វ.ត.ក ?

បន្ទាប់ពីការចរចាអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំរវាងអង្គការសហប្រជាជាតិ ​និងរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា​មក ​កិច្ចព្រម ព្រៀង អន្តរជាតិមួយរវាង​ភាគីទាំងពីរ​ ​បាន​អនុញ្ញាតឲ្យបង្កើតតុលាការមួយ ​ដែលមានសិទ្ធិអំណាចដើម្បីកាត់ ទោសមេដឹកនាំជាន់ខ្ពស់នៃរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ​និងអ្នក​ដែល​ទទួលខុសត្រូវខ្ពស់បំផុត ក្នុងការប្រព្រឹត្តិ ឧក្រិដ្ឋកម្មនៅអំឡុង​ពេលចាប់ពីថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ ​ដល់ថ្ងៃទី៦​ ខែ​មករា​ ឆ្នាំ​១៩៧៩​ មក​ជំនុំជម្រះ។ កិច្ចព្រមព្រៀងទ្វេភាគីនេះ​ បានបង្កើតឲ្យមានភាពជាដៃគូរវាងអង្គការ​សហប្រជា​ជាតិ និងប្រទេសកម្ពុជា​ ដែលជា លទ្ធផល ​អ.វ.ត.ក ត្រូវបានបង្កើតឡើង ដោយដើរតួនាទីជា “តុលាការកូនកាត់” មួយ។ ដើម្បីធានានូវភាព ជាតំណាងឲ្យភាគីទាំង​ពីរ សិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ចរបស់​ភាគីជាតិ និងអន្តរជាតិ គឺត្រូវបាន​កំណត់នៅក្នុង ​ច្បាប់ស្តីពី​ការបង្កើត អ.វ.ត.ក​ និង វិធានផ្ទៃក្នុងនៃ អ.វ.ត.ក

តើគោលគំនិតនៃ “តុលាការកូនកាត់” នេះ ត្រូវបានយកមកអនុវត្តដោយរបៀបណានៅ អ.វ.ត.ក?

វិធាននៃ អ.វ.ត.ក ធានានូវធាតុផ្សំដែលមានលក្ខណៈជាតុលាការកូនកាត់នៃ ស្ថាប័នតុលាការ​ នេះ តាមវិធី សាស្ត្រ​ខុសៗ​គ្នា។​ ទោះបីជា​ អ.វ.ត.ក គឺជាផ្នែកមួយនៃ​ប្រព័ន្ធ​តុលាការ​កម្ពុជា​ក៏ដោយ (មាត្រា២ នៃ ច្បាប់ស្តីពី អ.វ.ត.ក (ថ្មី)) ក៏បុគ្គលិកសាលាក្តី​ រួមបញ្ចូលទាំង ព្រះរាជអាជ្ញា មេធាវី និងចៅក្រម គឺជាបុគ្គលិកជាតិ ​និង​អន្តរជាតិ។ ​ជាឧទាហរណ៍ អង្គបុរេជំនុំជម្រះ និងអង្គជំនុំជម្រះ មានចៅក្រមកម្ពុជា​បី​រូប​ក្នុងចំណោមប្រាំរូបហើយ អង្គជំនុំជម្រះ​សាលាកំពូល មានចៅក្រមកម្ពុជាចំនួនបួនរូប ក្នុងចំណោមប្រាំពីររូប (មាត្រា៩ នៃ ច្បាប់ស្តីពី អ.វ.ត.ក (ថ្មី))។ ដើម្បីការពារលទ្ធភាពនៃការសម្រេចដោយ​ភាគីចៅក្រមកម្ពុជាតែម្ខាងនោះ​ ភាគីទាំងពីរបាន ព្រម​ព្រៀងអនុវត្តនូវ​គោលការណ៍​សម្រេច​មួយ​ដែលហៅថា​ “មតិភាគច្រើនលើសលុប”។​ យោងតាមប្រព័ន្ធនេះ ការធ្វើសេចក្តីសម្រេចទៅរួចបាន ត្រូវមានសំឡេង​ឆ្នោត​យ៉ាងហោច​ណាស់​ចំនួនមួយសំឡេងពីភាគីចៅក្រមអន្តរ ជាតិ។ អ.វ.ត.ក មានយុតាធិការលើឧក្រិដ្ឋកម្មទាំងឡាយណា ​ដែលមានចែងនៅក្នុង​ច្បាប់​ព្រហ្មទណ្ឌអន្តរ​ជាតិ (មានដូចជា៖ អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងនឹងមនុស្សជាតិ​ ឧក្រិដ្ឋកម្ម​សង្រ្គាម​ ដែលមានចែងក្នុង​មាត្រា៤​ នៃច្បាប់ អ.វ.ត.ក) ហើយនិងនៅក្នុងក្រមព្រហ្មទណ្ឌកម្ពុជា ​(មានដូចជា៖ មនុស្សឃាត ការធ្វើទារុណ កម្ម ​និងការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញផ្នែក​សាសនា ​ដែលចែងក្នុងក្រម​ព្រហ្មទណ្ឌ ឆ្នាំ១៩៥៦ និង ​មាត្រា៣ នៃ ច្បាប់ អ.វ.ត.ក)។ ទាំងរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា​ និងសហគមន៍អន្តរជាតិ​ តម្រូវឲ្យចំណាយ​រាល់កិច្ចការរបស់សាលាក្តីនេះ។

To access this information in English, see here: AIJI- Hybrid Court – FAQ

Posted by: AIJI Trial Monitor | January 7, 2014

Khmer Translations, KRT Monitor Issues 11-20

បញ្ជីរបាយការណ៍ប្រចាំសប្តាហ៍របស់អ្នកឃ្លាំមើលសាលាក្តីខ្មែរក្រហម

ស្តីពីសវនាការខ្មែរក្រហម លេខ១១ ដល់លេខ២០ ជាភាសាខ្មែរ

      ក្នុងការស្មានទុកជាមុននៃសាលក្រមសម្រេចសេចក្តីលើសំណុំរឿង០០២ ដំណាក់កាលទី១ (សំណុំរឿង​០០២​/០១) ដែលនឹងអាចចេញ​នៅ​​ក្នុង​អំឡុង​ពេលពាក់កណ្តាលឆ្នាំ២០១៤ ខាងមុខនេះ ក្រុមការងារឃ្លាំមើល​សាលា​ក្តីខ្មែរក្រហមនៃ​ គម្រោង​ផ្តួច​ផ្តើម​យុត្តិធម៌​អន្តរ​ជាតិ​ប្រចាំអាស៊ី (AIJI) នឹងធ្វើការចុះផ្សាយជារៀង​រាល់ខែ​នូវ​របាយ​ការណ៍ប្រចាំសប្តាហ៍ចំនួន១០ ជា​ភាសា​ខ្មែរ។ របាយ​ការណ៍របស់ពួក​យើង​ បាន​លើកឡើងអំពី ការផ្តល់​សក្ខី​កម្ម ក៏ដូចជាបញ្ហានីតិវិធីច្បាប់ និង​បញ្ហាការ​នៃ​គ្រប់គ្រងសវនាការ ដែលបាន​ធ្វើឡើង​ជារៀង​រាល់​សប្តាហ៍​នៅ​ក្នុង​​កិច្ចដំណើរការនីតិវិធីជំនុំជម្រះលើសំណុំរឿង០០២/០១។

     របាយការណ៍ប្រចាំសប្តាហ៍ចាប់ពីលេខ១១ ដល់លេខ២០ បានចំណាយរយៈពេលចាប់ពីថ្ងៃទី​២ ខែ​កុម្ភៈ  រហូត​ដល់ថ្ងៃទី២៦ ខែមេសា ឆ្នាំ​២០១២។ របាយការណ៍ពីលេខ១១ ដល់លេខ១៤ បានលើកឡើងអំពីការបន្ត​សវនាការ​លើ​ភស្តុតាងស្តី​ពីការជំនុំជម្រះផ្នែកទីមួយនៃ​សំណុំ​រឿង​០០២/០១ ដោយពិភាក្សាពីប្រវត្តិសាស្ត្រ​របស់​បក្ស​កុម្មុយនីស្តកម្ពុជា រួមមានគោលនយោបាយមុន និងក្រោយថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ​១៩៧៥ ក៏ដូចជា តួនាទី​របស់​ជនជាប់ចោទផងដែរ។ នេះ រួមបញ្ចូលសក្ខីកម្មរបស់ជនជាប់ចោទលោក នួន ជា ស្តីពីគោលនយោបាយ និង ​ការ​​អនុវត្តន៍របស់បក្សកុម្មុយនីស្តកម្ពុជា ហើយនិងសក្ខីកម្មរបស់សាក្សី ប្រាក់ យុត ស្តីពីការងាររបស់លោក ស្រីក្នុង​តំបន់​៤១។ របាយ​ការណ៍​លេខ ១២ បានបង្ហាញពីការបញ្ចប់សក្ខីកម្មរបស់លោក ឆាំង យុ ។ របាយ ការណ៍លេខ១៣ បានលើកឡើងពី​សវនាការលើឯក​សារ​ស្តី​ពី​​ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងគោលនយោបាយរបស់បក្ស កុម្មុយ​នីស្ត​កម្ពុជា​មុន និងក្រោយថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ ក៏ដូចជា តួនាទី​របស់​ជន​ជាប់​ចោទផងដែរ។ កាលពីថ្ងៃទី១២ ខែ​មីនា ឆ្នាំ២០១២ (របាយការណ៍លេខ១៤) សវនាការលើភស្តុតាង ស្តីពីរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាល និង​ប្រព័ន្ធ​ទំនាក់​ទំនង​​ការងារ​នៃរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ បានចាប់ផ្តើមឡើង។ សាក្សីដំបូងដែលត្រូវបានកោះ ហៅ​សម្រាប់ផ្តល់​សក្ខី​កម្មលើ​ផ្នែក​​នេះនៃសំណុំរឿង០០២/០១ គឺជា លោក កាំង ហ្គេចអ៊ាវ ហៅ “ឌុច” ដែល ជាទណ្ឌិតក្នុងសំណុំ​រឿង​០០១ (សូមមើល​របាយ​ការណ៍​លេខ​១៦ ដល់លេខ១៨)។ នៅក្នុងរបាយការណ៍លេខ ១៩ សាក្សី សូត្រ ទឿង បានផ្តល់សក្ខីកម្មអំពីហេតុការណ៍អ្វីដែលគាត់បានឃើញ ចាប់​តាំងពីគាត់បានចូលរួម ចលនា​បដិវត្តន៍​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៦៨ រហូតដល់គាត់ត្រូវបានតែងតាំងជាអ្នកយាមនៅបរិវេណមន្ទីរ ក-១ និងក្លាយជា​កង​អង្គរក្សរបស់ជនជាប់​ចោទ​លោក នួន ជា។ របាយការណ៍លេខ ២០ បានបង្ហាញពីសាក្សី សាឡុត បាន ដែល ជាក្មួយប្រុសរបស់លោក ប៉ុល ពត បានឡើងមកផ្តល់សក្ខីកម្មស្តីអំពីបទពិសោធន៍របស់គាត់ នៅពេលដែល គាត់បានចូលរួមជាមួយនឹង​បក្ស​កុម្មុយ​នីស្តកម្ពុជា និង​ក្នុង​អំឡុងពេលនៃការពាក់ព័ន្ធនឹងតួនាទីដ៏ច្រើនរបស់គាត់ នៅក្នុងបក្ស រួមមាន នៅ​ពេល​ដែលគាត់នៅជាមួយលោក ប៉ុល ពត និង​ធ្វើជា​កង​អង្គរក្សឲ្យជនជាប់ចោទលោក អៀង សារី ហើយនិង​ធ្វើជា​អគ្គ​លេខា​ធិការក្រសួងការបរទេស។

      របាយការណ៍ទាំង១០នេះ ក៏បានបង្ហាញពីបញ្ហាផ្លូវច្បាប់ និងនីតិវិធី ជាច្រើនដែលបានកើតឡើង។ បញ្ហា​ទាំង​នេះ រួមមានការចោទសួរលើ​ភស្តុ​​តាង​ជាឯកសារ ដែលមានបទដ្ឋាននៃភាពអាចទទួលយកបាននៃឯកសារ របៀប​នៃ​ការបង្ហាញឯកសារ ក៏ដូចជា នីតិវិធីនៃ​ការប្រើ​ប្រាស់​ឯក​សារដើម្បីតាំងសំណួរដេញដោលសាក្សី។ ជា​ពិសេស​ទៅទៀត ទាក់ទងទៅនឹងសិទ្ធិទទួលបានការជំនុំជម្រះដោយយុត្តិធម៌ កិច្ច​​​ពិភាក្សាដេញដោល​ជា​ច្រើន បាន​កើតមានឡើងស្តីពីសិទ្ធិមានវត្តមានក្នុងសាលសវនាការ ជាពិសេស ថាតើជនជាប់ចោទ​អាចចៀស​វាង​​ពី​ការ​មាន​វត្តមានក្នុងកិច្ចដំណើការនីតិវិធីដែរឬអត់? សិទ្ធិរបស់ជនជាប់ចោទក្នុងការកោះហៅសាក្សីមកបំភ្លឺ ក៏ត្រូវបាន លើក​ឡើង​ជា​បញ្ហា​ផង​ដែរ ជាពិសេស នៅពេលដែលជនជាប់ចោទលោក នួន ជា បានរកឃើញថា សាក្សី ដែល​គាត់​បាន​ស្នើសុំនោះ មិនត្រូវបាន​ដាក់​បញ្ចូល​នៅ​ក្នុងបញ្ជីសាក្សីដែលនឹងត្រូវបានកោះហៅ​ដោយអង្គជំនុំ ជម្រះសាលា​ដំបូង​ឡើយ។ ការចោទជា​សំណួរមួយក៏ត្រូវបាន​យកមកពិភាក្សា​ដេញ​ដោលផងដែរ ស្តីអំពីថាតើ ជម្រើសនៃការ​ប្រើ​ប្រាស់​សិទ្ធិរបស់ជនជាប់ចោទក្នុងការរក្សាភាពស្ងៀមស្ងាត់មិនឆ្លើយតប (នៅពេលខ្លះ គាត់​បាន​ជ្រើស​យកការ​និយាយ​ឆ្លើយតប និងបន្ទាប់មកនោះ បានបដិសេធមិនឲ្យមានការចោទសួរបន្ថែមលើការថ្លែង របស់គាត់) អាច​នឹង​ត្រូវ​បាន​ពិចារណា​ជាផលអវិជ្ជមានដោយអង្គជំនុំជម្រះដែរឬយ៉ាងណា? ជាការគួរឲ្យកត់ សម្គាល់ មេធាវី​ការពារ​ក្តី ក៏​បាន​លើកឡើង​នូវសំណួរ​អំពី​បញ្ហា​ជ្រៀតជ្រែកផ្នែកនយោបាយ។ នៅលើកទី១ ដោយសារតែសេចក្តីថ្លែងការណ៍​របស់​លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ថា លោក នួន ជា មាន​ពិរុទ្ធភាពនៃអំពើ ប្រល័យពូជសាសន៍ ហើយលើកទី២ ដោយ​សារតែកំណត់សម្គាល់របស់សហចៅក្រមស៊ើបអង្កេតអន្តរជាតិ ឡូរ៉ង់ កាសប៉ឺ អានសឺម៉េត (Judge Laurent Kasper-Ansermet) ដែលបានលាតត្រដាងពីបញ្ហា ជ្រៀតជ្រែកផ្នែកនយោបាយលើសំណុំរឿង០០៣ និង​សំណុំរឿង០០៤ បានធ្វើឲ្យមានសំណួរចោទឡើងលើភាព មិន​លម្អៀងនៃកិច្ចដំណើរការនីតិវិធីសវនាការ​លើ​សំណុំ​រឿង​០០២។

តារាងខាងក្រោមនេះ ជាការពណ៌នាដោយសង្ខេប​នៃ​របាយការណ៍នីមួយៗ និងការតភ្ជាប់ (Link)។​

Index of AIJI KRT Trial Monitor Weekly Report Issue 11-20 in Khmer

Posted by: AIJI Trial Monitor | December 6, 2013

Understanding Case 002/01: Crimes Against Humanity

ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងនឹង​មនុស្ស​ជាតិ – សំណុំរឿង០០២/០១

Crimes Against Humanity – Case 002/001

     អ្នកឃ្លាំមើលសាលាក្តីខ្មែរក្រហម បាននាំមកជូននូវការបង្ហាញអំពីប្លង់ព័ត៌មានទូទៅស្តីពីការចោទប្រកាន់ ពីបទឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងនឹង​មនុស្ស​ជាតិ ដែលមានជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងសំណុំរឿង០០២/០១។ ប្លង់ព័ត៌មាននេះ បាន ពន្យល់យ៉ាងលម្អិតពីធាតុផ្សំនីមួយៗនៃបទឧក្រិដ្ឋកម្ម​នេះ រួម​មាន៖ ធាតុផ្សំសត្យានុម័ត និង ធាតុផ្សំអត្តនោម័ត ដែលធាតុផ្សំទាំងនេះពាក់ព័ន្ធក្នុងសំណុំរឿងមួយនេះ។

​       សម្រាប់ព័ត៌មានបន្ថែមអំពីការជំនុំជម្រះ និង ឯកសារសម្រាប់សិក្សាបន្ថែមលើសំណុំរឿង០០២/០១ សូម មេត្តាស្វែងរកនៅក្នុងគេហ​ទំព័រ​របស់​អ្នកឃ្លាំមើលសាលាក្តីខ្មែក្រហម តាមរយៈ krtmonitor.org ឬតាមរយៈ ធ្វីតធើ (@KRT_Monitor) និង KRT Trial Monitor ក្នុង​ហ្វេស​ប៊ុក (Facebook)។ សូមអរគុណ!

AIJI presents a general flowchart concerning the charge of Crimes against Humanity as it relates to Case 002/01. The flowchart details each element of the Crimes against Humanity such as objective and mental elements, connecting these elements with their implications in this case.

For further information on the trial or additional learning tools on issues related to Case 002/01, review our blog, find us on Facebook, follow us on Twitter (@KRT_Monitor). Thank you!


Flowchart_Crimes against Humanity_KH

For the Khmer Chart PDF:

Flowchart_Crimes against Humanity_KH

Crimes against Humanity_English

For the English Chart PDF:
AIJI_Crimes.Against.Humanity

Older Posts »

Categories

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.